Adli Bilişim: Olay Yerinden Mahkeme Salonuna Uçtan Uca Rehber

Giriş

Adli bilişim; dijital kanıtların bulunması, korunması, analiz edilmesi ve anlaşılır şekilde raporlanması disiplinidir. Bu yazı, olay yerinden mahkeme salonuna kadar izlenecek adımları sahadaki pratiklere dayanarak açıklar.

Temel Terminoloji ve Kapsam

• Kanıt Zinciri (chain of custody): delilin elde edildiği andan raporlanana kadar tüm süreçte izlenebilirlik.
• İmaj Alma: orijinal veriyi bozmadan bit seviyesinde kopya üretme.
• Hash: kanıt bütünlüğünü doğrulamak için kullanılan kriptografik özetler.
• Volatil Veri: güç kesildiğinde kaybolabilecek RAM ve geçici veriler.

Sahada Uygulama Prosedürü

1. Çalışma alanını güvenli hale getir; yetkisiz erişimi engelle.
2. Cihazların mevcut durumunu foto/video ile kaydet; zaman bilgilerini not al.
3. Mümkünse canlı sistemlerde hızlı volatil veri toplama planı uygula.
4. Sonrasında imaj alma planını seç: yazma engelleyici ile fiziksel ya da mantıksal kopya.

İmaj Alma ve Bütünlük Doğrulama

İmaj alma işleminden önce ve sonra hash alıp kayda geçir. Aşağıda basit bir karar tablosu örneği bulunur.

Veri Kategorileri ve Analiz Teknikleri

• Dosya Sistemi Analizi: MFT, journaling ve silinmiş dosya izleri.
• Tarayıcı Artefaktları: geçmiş, çerez, yer imleri, oturum bilgileri.
• Uygulama Logları: mesajlaşma, e-posta ve ofis yazılımları.
• Ağ Trafiği: PCAP analizi, zaman çizelgesi üretimi, anomali tespiti.
• Mobil Cihaz: yedekler, SQLite veritabanları, medya meta verileri.

Zaman Çizelgesi ve Korelasyon

Olaylar arası ilişkiyi görmek için tek bir zaman çizelgesinde birleştirme yap; kaynak ve güven puanı belirt.

kaynak,tarih,olay,guven
MFT,2024-11-08 10:12,dosya olusturuldu,yuksek
WEB,2024-11-08 10:15,url ziyaret edildi,orta
PCAP,2024-11-08 10:16,dosya indirildi,yuksek

Hukuki Çerçeve ve Etik

Yetkisiz erişim ve veri gizliliği risklerine karşı önceden onaylar ve hukuki dayanakları hazır tut. Kişisel veriler için geçerli mevzuata uygun saklama ve imha planı oluştur.

Raporlama Standardı

• Kısa özet (executive summary)
• Yöntem ve kısıtlar
• Bulgu ve kanıt referansları
• Ekler: hash listeleri ve imaj bilgileri

Mahkemede Sunum İpuçları

Teknik olmayan taraflar için açık, görsel ve kaynağı işaret eden anlatım kullan. Kritik iddialar için tek satırlık mesaj: hangi kanıttan, hangi hash ile, hangi zamanda elde edildi.

Hızlı Kontrol Listesi

1. Kanıt zinciri formu eksiksiz mi?
2. Hash ve imaj notları kayıtlarda mı?
3. Analiz tekrar edilebilir mi?
4. Rapor sade ve kanıta bağlı mı?

Sonuç

Adli bilişimde teknik doğruluk kadar süreç yönetimi ve anlatım kalitesi de kritik önemdedir. Bu rehberi temel alarak kurum içinde standardizasyon ve eğitim planı hazırlanabilir.